Wat gebeurt er als een echtgenoot vermogen achterhoudt bij de verdeling?

Bij een echtscheiding waarbij vermogen moet worden verdeeld (bijvoorbeeld omdat partijen in (beperkte) gemeenschap van goederen zijn gehuwd), moeten beide partijen openheid van zaken geven over wat er tot het te verdelen vermogen behoort. Wie bewust een goed achterhoudt – bijvoorbeeld een bankrekening, spaarpolis of belegging – loopt het risico op een zeer vergaande sanctie.

De wettelijke sanctie: inleveren!

Volgens artikel 3:194 lid 2 BW verbeurt iemand die opzettelijk goederen die tot een gemeenschap behoren, verzwijgt, zoekmaakt of verborgen houdt, zijn aandeel in die goederen aan de andere deelgenoten. In echtscheidingssituaties betekent dit in de praktijk dat het verzwegen goed volledig aan de ander toekomt. Deze sanctie is bedoeld om eerlijkheid en transparantie te waarborgen.

Voor toepassing van de sanctie is vereist dat de deelgenoot daadwerkelijk wist dat het goed tot de gemeenschap behoort. Van “opzet” is niet al sprake als iemand het had kunnen weten.

Ook bij huwelijkse voorwaarden met een (periodiek of finaal) verrekenbeding is transparantie cruciaal en geldt een vergelijkbare sanctie (artikel 1:135 lid 3 BW).

Rechters kunnen streng zijn bij bewezen verzwijging

Wanneer opzet bewezen is, passen rechters de sanctie geregeld toe. Een voorbeeld is een zaak voor het Gerechtshof Arnhem‑Leeuwarden (uitspraak), waarin een verzwegen banksaldo volledig aan de ex‑partner werd toegekend, omdat uit de feiten (onder meer het handelen rondom de rekening en tegenstrijdige verklaringen) bleek dat de verzwijging opzettelijk was. De verzwijgende partij werd bovendien in de proceskosten veroordeeld – iets wat in het familierecht niet standaard is, maar wel kan gebeuren bij duidelijk verwijtbaar procesgedrag.

Tot inkeer komen kan te laat zijn

Een illustratief voorbeeld is een rechtszaak waarin een echtgenoot twee polissen verzweeg. Omdat hij eerder de afkoopwaarden had opgevraagd, achtte de rechter opzet bewezen. In hoger beroep was de man bereid de waarde alsnog te delen, maar tot inkeer komen was toen niet meer mogelijk.

In de rechtspraak wordt benadrukt dat een sanctie op verzwijging nodig is om te voorkomen dat verzwijgen “loont”: zonder echte consequentie zou het risico voor de verzwijgende partij beperkt blijven tot “als het uitkomt, moet ik alsnog delen”.

Verzwijging in nalatenschappen: dezelfde hoofdregel

Bij nalatenschappen geldt hetzelfde: wie als erfgenaam opzettelijk een tot de nalatenschap behorend goed achterhoudt, kan zijn aandeel daarin verliezen aan de andere erfgenamen.

Een voorbeeld uit de praktijk is deze zaak, waarin een zoon vlak voor het overlijden van zijn moeder zes ton van haar Zwitserse bankrekening overboekte naar eigen rekeningen en later het bestaan van de rekening ontkende tegenover de pleegzoon, de andere erfgenaam. Toen de pleegzoon bewijs van de Zwitserse bank kreeg, claimde de zoon dat het een schenking was, maar de rechters verwierpen dit. De zoon moest het volledige bedrag aan de pleegzoon overmaken.

Een recente bevestiging door de Hoge Raad is dat het verbeurde aandeel van rechtswege (dat wil zeggen: automatisch) overgaat op de overige deelgenoot/deelgenoten: dus zonder dat daarvoor een aparte levering of verdelingshandeling nodig is (zie hier voor de uitspraak).